امام زین العابدین علی بن الحسین علیهما السلام

هدف اصلى و نهایى از تحقق و کاوش در زندگى معصومین (ع ) ، در حقیقت شناخت مواضع دینى و اجتماعى و معرفت پیامها و درسها و شیوه عملى ایشان است . زیرا امام یعنى جلودار قافله صالحان به سوى ارزشها، امام یعنى هدایتگر خلق به سوى خدا. و کسانى مى توانند اهل ولایت و رهپوى مسیر صلاح و هدایت باشند که نخست پیشواى خود را آن گونه که باید بشناسند و بر اساس شناخت و معرفت، وى را الگوى عملى و اعتقادى خود قرار دهند.
مهمترین بعد این شناخت را در زمینه پیامهاى اعتقادى ، اخلاقى ، اجتماعى ، سیاسى و عبادى باید جستجو کرد و اما شناخت نام ، کنیه و لقب و... امورى است که جنبه مقدماتى دارد و رهگذرى است براى رسیدن به شناخت هاى اصلى و بنیاد دینى که باید الگو و برنامه عمل و عقیده قرار گیرد.

(وعلى الله توکلنا وإلیه أنبنا)

ولادت امام على بن الحسین علیهما السلام

مشهورترین نقل ، در تاریخ ولادت امام سجاد، زین العابدین (ع ) این است که آن حضرت در روز پنجشنبه ، پنجم شعبان المعظم سال 38 هجرى قمرى دیده به جهان گشوده است .
در سال تولد آن گرامى جز سال 38 معروفترین و صحیح ترین نظر شناخته مى شود، برخى از مورخان و محدثان به سال 37 و 36 حتى35  اشاره کرده اند
.
در روز و ماه ولادت آن امام دو قول وجود دارد. بیشتر مورخان چنان که یادآور شدیم پنجشنبه ، پنجم شعبان را ترجیح داده اند و برخى دیگر جمعه یا یکشنبه نیمه ماه جمادى الاولى را برگزیده اند
.
مکان ولادت
همه منابع حدیثى و روایى ، به اتفاق ، زادگاه امام سجاد را مدینه دانسته اند
.
برخى نویسندگان مانند ابن جریر طبرى امامى در کتاب دلائل الامامه ، حتى به خانه اى که امام سجاد در آن متولد شده اشاره کرده اند و گفته اند که آن حضرت در خانه فاطمه زهرا (سلام الله علیها) قدم به جهان نهاده است
.
آنچه براى محققان منشا تردید شده ، این است که اگر سالهاى 38 یا 37 و یا 36 را سالهاى ولادت آن گرامى بدانیم این سالها مقارن بوده است با جنگ جمل و حضور على (ع ) و خاندان وى در عراق ، بنابراین حسین بن على و همسر وى نمى توانسته اند چنین سالهایى را در مدینه باشند
.
ولى این اشکال بآسانى قابل پاسخگویى است ، چه این که سالهاى یاد شده ، سالهاى بحرانى و پرکشمکش بوده و حضور على (ع ) و فرزندان او براى مقابله با اصحاب جمل صورت گرفته است و بعید نمى نماید که در چنین شرایطى ، حسین بن على (ع ) همسرش را در مدینه گذاشته باشد تا در میان خویشاوندان و با آرامش کامل ، فرزند خود - على بن الحسین - را به دنیا آورد
.

 امام سجاد ابن الخیرتین

یکى از نامهایى که امام سجاد (ع ) را با آن مى خواندند ابن الخیر تین است و علت این نامگذارى سخنى است مستند به رسول خدا که : در میان عرب ، نسل قریش و در میان غیر عرب ، فارسیان نمونه اند.
ابو الأسود دوؤلى، ضمن برشمردن فضایل امام سجاد،على بن الحسین (ع) مى گوید:

  وان غلاما بین کسرى وهاشم                لأکرم من نیطت علیه التمائم

برخى زین العابدین را بزرگترین فرزند حسین بن على (ع ) دانسته اند  ولى از بیشتر منابع تاریخى چنین استفاده مى شود که على اکبر - شهید کربلا - بزرگترین پسر خانواده بوده است و امام سجاد (ع ) از وى سن کمترى داشته است و بر این اساس زین العابدین را على اوسط نامیده اند. :

یعنى ؛ پسرى که از یک سوى به نسل هاشمیان و از سوى دیگر به نسل فرمانروایان فارس کسرى منسوب مى باشد، گرامى ترین و با کرامت ترین فرزندى است که بر او بازوبند بسته اند (تا از گزند چشم تنگان ایمن بماند.)

به هر حال قراین تاریخى و مدارک روایى نشان مى دهد که مادر امام سجاد - علیه السلام - بانویى ایرانى و بزرگزاده بوده است

همسر و فرزندان  

امام زین العابدین (ع ) با توجه به فرزندان زیادى که براى ایشان یاد کرده اند، همسران متعددى داشته است ، اما در میان این همسران ، تنها یکى از ایشان ، از طریق عقد دائم به همسرى آن حضرت در آمده بود و دیگران ، کنیزانى بودند که به وسیله حضرتش خریدارى شده و افتخار یافته بودند که از آن امام فرزندى داشت باشند.
تنها همسرى که از طریق عقد دائم به ازدواج امام سجاد (ع ) در آمده است ، ام عبدالله دختر بزرگوارش - امام حسن مجتبى - علیه السلام - مى باشد
.
ام عبدالله از زنان با فضیلتى است که در بسیارى از افتخارهاى معنوى ، در عصر خویش یگانه بوده است . از آن جمله این که وى هم دختر امام و هم همسر امام و هم مادر امام مى باشد
.
همسرى ام عبدالله با امام سجاد، دونسل امامت را به هم پیوند داد و نتیجه این پیوند، یگانه فرزندى بود که باقر العلوم نام گرفت و خط امامت را تداوم بخشید
.
اما تعداد فرزندان امام سجاد در کتابهاى تاریخى و حدیثى 15، 16 ، 17 ، و حتى 20  فرزند پسر و دختر یاد شده است

شیخ مفید ره نام فرزندان امام سجاد(ع )را این گونه آورده است:
1- محمد (ابوجعفر، باقر العلوم (ع ) ) که مادر وى ام عبدالله دختر امام حسن مجتبى (ع ) بوده است
.
2- عبدالله
3- حسن
- 4 حسین ، که مادر اینها ام ولد بوده است
.
5- زید
6- عمر، که مادر آن دو نیز ام ولد مى باشد
.
7- حسین اصغر
8- عبدالرحمان
9- سلیمان که هر سه از یک مادر ام ولد بوده اند
.
10- محمداصغر
11- على وى را کوچکترین فرزند امام سجاد دانسته اند
.
12- خدیجه که با على از یک مادر ام ولد بوده اند
.
13- فاطمه
14- علیه
15- ام کلثوم که مادر هر سه آنان ام ولد مى باشد
.
آنچه شیخ مفید در این زمینه یادکرده ، مورد اشاره برخى دیگر از مورخان نیز قرار گرفته است . بسیارى از فرزندان على بن الحسین (ع ) داراى اعقاب و نسلى نبوده اند و یا در تاریخ از نسل آنان چیزى ثبت نشده است
.
ابن عنبه نسب شناسى معروف ، استمرار نسل امام سجاد (ع ) را تنها از طریق شش تن از فرزندان آن حضرت به نامهاى محمد الباقر (ع )، عبدالله ، زید شهید، عمر اشرف ، حسین اصغر و على اصغر دانسته است . و ابن قتیه در این زمینه تنها از محمد بن على الباقر، زید، عبدالله بن الحسین یاد کرده است
.
در میان فرزندان امام سجاد، با فضیلت ترین ، عالم ترین و شریف ترین فرزند را نخست امام باقر (ع ) و سپس زید بن على دانسته اند
.
چنان که از محمد بن منکدر نقل کرده اند
:
هیچ کس را ندیدم که در فضیلت با على بن الحسین برابر کند مگر زمانى که با فرزندش محمد الباقر (ع) مواجه شدم .

  جهت استفاد بیشتر به کتاب زیر مراجعه شود :

جهت استفاد بیشتر به کتاب زیر مراجعه شود :

امام سجاد (ع) جمال نیایشگران

نگارش : احمد ترابى
منبع :http://www.ghadeer.org/site/dowran/masomin/sajjad/fehrest.htm 

کنیه و القاب

براى امام زین العابدین (ع )، این کنیه ها یاد شده است:
ابوالحسن، ابومحمد، ابوالحسین، ابوعبدالله و ابوالقاسم
.
در این میان ، مشهورترین کنیه آن حضرت نخست ابوالحسن و سپس ابو محمد است
.

و اما القاب آن گرامى چنین است

زین العابدین ،  سید العابدین ، سجاد، ذوالثفنات ، قدوه الزاهدین ، سید المتقین ، امام المومنین ، زین الصالحین ،  منار القانتین ،  الزکى ، الامین ، و سید المجتهدین .
مشهورترین القاب آن حضرت ، سجاد و زین العابدین مى باشد

پدر و مادر

پدر ارجمند امام سجاد (ع ): امام حسین بن على (ع ) سید الشهداء (ع ) مى باشد

مادر بزرگوار آن حضرت

شهر بان ، دختر یزدگرد - آخرین شاه ساسانى - مى باشد. وى طى فتوحات شهرهاى ایران به دست مسلمانان اسیر گشت و از ایران به مدینه برده شد ودر پرتو حمایت امیر المومنین(ع) آزاد گردید، به همسرى حسین بن على (ع) در آمد وافتخار یافت تا مادر امام زین العابدین (ع) باشد ونه امام معصوم از نسل او پدید آمد.
امیر المؤمنین على (ع ( درباره او به فرزندش حسین (ع ) سفارش فرمود
:
از همسرت - شهر بانو - خوب محافظت و نگاهدارى کن و به او نیکى نما، چه این که در آینده اى نزدیک براى تو فرزندى خواهد آورد که بهترین اهل زمین خواهد بود
.
این که شهربانو، در چه سالى دیده به جهان گشوده و در چه سنى به همسرى حسین بن على (ع ) در آمده ، و پس از آن چند سال با آن حضرت زندگى کرده است،مورخان ومحدثان نظرقاطعى را ثبت نکرده اند
.
نکته اى که بیشتر تاریخنگاران یاد آور شده اند این که وى دختر یزدگرد بوده است و نیاکان پدرى او عبارتند از: پرویز، هرمز، انوشیروان ، قباد. پدرش ‍ آخرین پادشاه ساسانى است که با فتوحات اسلامى سلسله آنان منقرض ‍ گردیده است . از جمله نامها و القابى که براى مادر امام سجاد (ع ) یاد کرده اند به موارد ذیل مى توان اشاره کرد
:
شهر بانو، شهر بانویه ،  سلافه ، غزاله ،  سلامه ،  خولد  برده ، جهان نویه، شهرناز، جهان شاه ، حرار، خلوه ، ام سلمه ، فاطمه و مریم
.
آن بانوى گرامى که افتخار مادرى ولى خدا و زینت عبادتگران را به دست آورده بود سوگندنامه ، پس از ولایت فرزندش ، با فاصله اى بسیار اندک جهان را بدرود گفت و على بن الحسین در داماد دایه اى پرورش یافت که هماره او را مادر صدا مى زد
.
برخى مورخان گمان کرده اند مادر امام سجاد در واقعه کربلا حضور داشته و پس از شهادت حسین بن على (ع ) به همسرى زبید در آمده و از او صاحب فرزندى به نام عبدالله شده است
.
ولى چنان که مسعودى و دیگران گفته اند، مادر امام سجاد (ع ) در بیمارى پس از وضع حمل وفات یافته است و زبید با کنیزى ازدواج کرده که دایه امام سجاد (ع ) بوده و آن حضرت وى را مادر مى خوانده است . و چه بسا همین امر مایه اشتباه تاریخنگارانى چون ابن سعد شده است که گمان کنند شهربانو در واقعه کربلا حضور داشته و از آن پس به همرى غلامى با نام زبید در آمده است
!  

نگارش در تاريخ جمعه ٢٥ تیر ۱۳۸٩ توسط پیـوند آل محمد (ص) | نظرات()